Contents
- Αρχική οθόνη – επιλογή γλώσσας της συνεδρίας
- Προσαρμογή της ανάλυσης της οθόνης
- Εγκατάσταση των αυτόματων ενημερώσεων
- Ο διάλογος εκτέλεσης εργασιών διαχείρισης συστήματος
- Ο διάλογος εκτέλεσης εφαρμογών (Alt+F2)
- Εκτέλεση προγραμμάτων με δικαιώματα διαχειριστή (gksu)
- Γνωριμία με το τερματικό (gnome-terminal)
- Εγκατάσταση προγραμμάτων
- Παράδειγμα εγκατάστασης εφαρμογών: TuxMath, TuxPaint
- Εναλλακτικό εργαλείο προσθαφαίρεσης εφαρμογών
- Βοήθεια και Υποστήριξη
- Προσθήκη νέων χρηστών
Το κεφάλαιο αυτό προσπαθεί να καλύψει ορισμένες βασικές γνώσεις χειρισμού του λειτουργικού συστήματος, ώστε τα επόμενα κεφάλαια να μπορούν να επικεντρωθούν στο τι ρυθμίσεις πρέπει να γίνουν και όχι στο πώς θα γίνουν. Επομένως, όσοι γνωρίζουν ήδη να χειρίζονται τη διανομή Ubuntu μπορούν να παραλείψουν αυτό το κεφάλαιο, δεν θα προταθεί καμία ρύθμιση εδώ.
Αρχική οθόνη – επιλογή γλώσσας της συνεδρίας
Μετά από την Εγκατάσταση του λειτουργικού συστήματος, εμφανίζεται η οθόνη υποδοχής του Ubuntu:
Θα πρέπει να γίνει εισαγωγή του ονόματος χρήστη και του κωδικού πρόσβασης. Από το μενού Επιλογές κάτω αριστερά μπορεί να γίνει Επιλογή Γλώσσας για όσους προτιμούν Αγγλικό interface. Αφήστε το όμως στα προεπιλεγμένα Ελληνικά μέχρι να ολοκληρώσετε αυτόν τον οδηγό.
Σε όλες τις υπόλοιπες εικόνες έχει αφαιρεθεί η προεπιλεγμένη εικόνα παρασκηνίου ώστε να είναι πιο μικρό το μέγεθος του εγχειριδίου.
Προσαρμογή της ανάλυσης της οθόνης
Στη συνήθη περίπτωση, το πρόγραμμα εγκατάστασης θα έχει ανιχνεύσει και ρυθμίσει σωστά την οθόνη σας. Στην περίπτωση που χρησιμοποιήθηκε κάποια ανάλυση η οποία δεν σας βολεύει, μπορείτε να ορίσετε την κατάλληλη από το μενού Σύστημα ▸ Προτιμήσεις ▸ Ανάλυση οθόνης:
Εγκατάσταση των αυτόματων ενημερώσεων
Το Linux έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα σε σχέση με άλλα λειτουργικά: έχει κεντρικοποιημένο σύστημα για εγκατάσταση και ενημέρωση λογισμικού. Αυτό σημαίνει ότι όταν θέλετε να εγκαταστήσετε κάποιο πρόγραμμα, δε χρειάζεται να αναζητήσετε από πού θα το κατεβάσετε από το Διαδίκτυο, αλλά απλά το επιλέγετε από έναν ενσωματωμένο κατάλογο προγραμμάτων (βλ. Τρόπος εγκατάστασης προγραμμάτων). Αντίστοιχα, οι ενημερώσεις δημοσιεύονται πάλι κεντρικοποιημένα για όλες τις εφαρμογές και για το λειτουργικό, και έτσι δε χρειάζεται να ψάχνετε για καινούργιες εκδόσεις του ?OpenOffice, του Adobe flash player, του Gimp ή άλλων προγραμμάτων. Το σύστημα θα σας ειδοποιήσει όταν υπάρχουν διαθέσιμες ενημερώσεις, και εσείς θα πρέπει απλά να πατήσετε διπλό κλικ στο κόκκινο βελάκι της ειδοποίησης και στη συνέχεια κλικ στο κουμπί Εγκατάσταση ενημερώσεων του σχετικού διαλόγου:
Θα σας εμφανιστεί ένας διάλογος εισαγωγής κωδικού πρόσβασης, δείτε την επόμενη ενότητα.
Εάν κάποτε θελήσετε να εκτελέσετε μη αυτόματα τη διαχείριση ενημερώσεων, βρίσκεται στο μενού Σύστημα ▸ Διαχείριση Συστήματος ▸ Διαχείριση ενημερώσεων.
Ο διάλογος εκτέλεσης εργασιών διαχείρισης συστήματος
Κατά την εγκατάσταση των αυτόματων ενημερώσεων που αναφέρθηκε παραπάνω, αλλά και σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση χρειάζονται δικαιώματα διαχειριστή, το λειτουργικό θα εμφανίσει το διάλογο που φαίνεται δεξιά, στον οποίο θα πρέπει να εισάγετε τον κωδικό πρόσβασής σας. Οι πιο πρόσφατες εκδόσεις Windows έχουν κάτι αντίστοιχο, το User Account Control (UAC).
Ο διάλογος εκτέλεσης εφαρμογών (Alt+F2)
Πολλές φορές είναι ευκολότερο να δοθεί μία πιθανώς δυσνόητη εντολή σε μορφή κειμένου (command line), παρά μία ακολουθία από αναλυτικές αλλά χρονοβόρες οδηγίες για την επίτευξη του ίδιου στόχου. Για να εκτελέσουμε τέτοιες εντολές ένας τρόπος είναι ο διάλογος εκτέλεσης εφαρμογών που φαίνεται δεξιά, ο οποίος εμφανίζεται πατώντας Alt+F2. Ας δούμε ένα παράδειγμα. Επικολλήστε το παρακάτω στο διάλογο εκτέλεσης εφαρμογών:
gedit /usr/lib/firefox-*/defaults/profile/prefs.js
Με την παραπάνω εντολή, ανοίγει ένα αρχείο ρυθμίσεων του firefox από το οποίο μπορούμε να κάνουμε προσαρμογή του για όλους τους χρήστες. Η παραπάνω μέθοδος είναι πολύ πιο σύντομη (εφόσον βέβαια έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε αντιγραφή / επικόλληση) αλλά και αξιόπιστη από την αντίστοιχη περιφραστική μέθοδο:
- Πηγαίνετε στο μενού Εφαρμογές ▸ Βοηθήματα ▸ Επεξεργαστής κειμένου.
- Από το μενού Αρχείο ▸ Άνοιγμα, περιηγηθείτε στον κατάλογο /usr/lib/firefox-3.0.4/defaults/profile/.
- Αντί για «firefox-3.0.4» που αναφέρεται παραπάνω, είναι πολύ πιθανό να βλέπετε διαφορετικό όνομα καταλόγου εάν έχετε άλλη έκδοση του firefox.
- Ανοίξτε το αρχείο prefs.js
Μπορείτε να δημιουργήσετε ένα εικονίδιο για να ανοίγετε τον διάλογο εκτέλεσης εφαρμογών αντί να πατάτε Alt+F2:
- Κάντε δεξί κλικ στον πίνακα εφαρμογών στο πάνω μέρος της οθόνης (στον κενό χώρο αριστερά από την ώρα).
- Επιλέξτε «Προσθήκη στον πίνακα εφαρμογών...» από το μενού.
- Επιλέξτε «Εκτέλεση εφαρμογής...» από το διάλογο που θα εμφανιστεί και πατήστε τα κουμπιά Προσθήκη και Κλείσιμο.
Εκτέλεση προγραμμάτων με δικαιώματα διαχειριστή (gksu)
Εάν δοκιμάσετε να αλλάξετε και να αποθηκεύσετε το αρχείο prefs.js που αναφέρθηκε στην προηγούμενη παράγραφο, θα δείτε ότι δεν έχετε δικαιώματα να το κάνετε. Οι απλοί χρήστες στο Linux έχουν δικαιώματα εγγραφής μόνο στον προσωπικό τους κατάλογο, /home/user, και στον κατάλογο προσωρινών αρχείων /tmp. Για να αποκτήσετε δικαιώματα εγγραφής σε οποιονδήποτε άλλο κατάλογο θα πρέπει να εκτελέσετε τη σχετική εφαρμογή, δηλαδή τον επεξεργαστή κειμένου στο παραπάνω παράδειγμα, με δικαιώματα διαχειριστή (root):
gksu gedit /usr/lib/firefox-*/defaults/profile/prefs.js
Το πρόγραμμα gksu θα ζητήσει τον κωδικό πρόσβασής σας και στη συνέχεια θα εκτελέσει το gedit ως root. Κλείστε το gedit, δεν θα κάνουμε καμία αλλαγή για την ώρα. Το gksu, όταν εκτελείται χωρίς παραμέτρους, εμφανίζει το διάλογο που φαίνεται παρακάτω:
gksu
Έτσι, μπορείτε για παράδειγμα να γράψετε nautilus και να εκτελέσετε τον περιηγητή αρχείων με δικαιώματα διαχειριστή, αν είναι απόλυτη ανάγκη να χειριστείτε αρχεία σε φακέλους συστήματος. Κλείστε το διάλογο, δεν τον χρειαζόμαστε για την ώρα.
Γνωριμία με το τερματικό (gnome-terminal)
Πάλι για τους ίδιους λόγους, δηλαδή ευκολία, ταχύτητα και μεγαλύτερη αξιοπιστία, ορισμένες μεγαλύτερες διαδικασίες θα δίνονται σε μορφή πολλών εντολών κειμένου. Όταν πρόκειται για πολλές εντολές, ο διάλογος εκτέλεσης εφαρμογών που αναφέρθηκε προηγουμένως δεν ενδείκνυται. Είναι πιο κατάλληλη η χρήση της κονσόλας, η οποία βρίσκεται στο μενού Εφαρμογές ▸ Βοηθήματα ▸ Τερματικό. Απλά για εξοικείωση, εκτελέστε τις παρακάτω εντολές, κάνοντας αντιγραφή / επικόλληση μία - μία. Στο gnome-terminal, η συντόμευση πληκτρολογίου για την επικόλληση είναι Ctrl+Shift+V. Το # στην αρχή μιας γραμμής σημαίνει σχόλιο. Προβολή του τρέχοντος καταλόγου:
pwd
Προβολή των περιεχομένων του:
ls
Πιο αναλυτική λίστα, μαζί με εμφάνιση των κρυφών αρχείων:
ls -lha
Μετάβαση σε άλλον κατάλογο:
cd /home
Επιστροφή στον αρχικό κατάλογο:
cd ~
Το παρακάτω μην το κάνετε αντιγραφή / επικόλληση. Γράψτε «cd », γυρίστε το πληκτρολόγιο στα ελληνικά, συμπληρώστε «Επ» ώστε συνολικά να έχετε «cd Επ», και πατήστε το πλήκτρο tab. Θα πρέπει να σας συμπληρώσει μόνο του το υπόλοιπο της διαδρομής:
cd Επιφάνεια\ εργασίας
Δημιουργία συντόμευσης στην επιφάνεια εργασίας για τον κατάλογο Δημόσιο:
ln -s ~/Δημόσιο "Συντόμευση για το δημόσιο"
Κοιτάξτε στην επιφάνεια εργασίας σας, θα πρέπει να έχει δημιουργηθεί ένα εικονίδιο για τον κατάλογο δημόσιο (κανονική πρόσβαση στον κατάλογο δημόσιο μπορείτε να έχετε από το μενού Τοποθεσίες στο πάνω μέρος της οθόνης). Διαγραφή της συντόμευσης:
rm "Συντόμευση για το δημόσιο"
Η αντίστοιχη εντολή της gksu στο τερματικό ονομάζεται sudo, δηλαδή κάνει δυνατή την εκτέλεση προγραμμάτων / εντολών με δικαιώματα διαχειριστή. Ας δούμε ένα πιο προχωρημένο παράδειγμα. Με την παρακάτω εντολή θα δημιουργηθεί μια συντόμευση με όνομα “Υλικό μαθήματος” στην επιφάνεια εργασίας κάθε χρήστη, η οποία θα δείχνει στο «Δημόσιο» κατάλογό σας:
for f in /home/*/Επιφάνεια\ εργασίας do sudo ln -s ~/Δημόσιο "$f/Υλικό μαθήματος" done
Θα σας ζητηθεί ο κωδικός πρόσβασής σας. Προφανώς θα εμφανιστεί και στη δική σας επιφάνεια εργασίας μια τέτοια συντόμευση.
Με αυτόν τον τρόπο μπορείτε να βάζετε υλικό στο “Δημόσιο” κατάλογό σας και την ίδια στιγμή να εμφανίζεται στο “Υλικό μαθήματος” όλων των μαθητών. Φυσικά, οι μαθητές έχουν μόνο δικαιώματα ανάγνωσης σε αυτόν τον κατάλογο.
Επειδή όμως δεν έχετε ακόμα δημιουργήσει λογαριασμούς χρηστών, ας διαγράψετε για την ώρα τις συντομεύσεις κι αν θέλετε τις ξαναφτιάχνετε αργότερα:
for f in /home/*/Επιφάνεια\ εργασίας do sudo rm "$f/Υλικό μαθήματος" done
Εγκατάσταση προγραμμάτων
Όπως αναφέρθηκε στην ενότητα Εγκατάσταση των αυτόματων ενημερώσεων, στο Linux υπάρχει μια κεντρικοποιημένη βάση δεδομένων με όλα τα διαθέσιμα προγράμματα. Η εφαρμογή προσθαφαίρεσης προγραμμάτων βρίσκεται στο μενού Σύστημα ▸ Διαχείριση Συστήματος, και ονομάζεται Synaptic Package Manager. Θα σας ζητηθεί ο κωδικός πρόσβασης, επειδή η προσθαφαίρεση προγραμμάτων επιτρέπεται να γίνεται μόνο από χρήστες με διαχειριστικά δικαιώματα.
Δεν είναι δυνατή η εκτέλεση του Synaptic αν εκτελείται ήδη κάποια άλλη διεργασία που ενημερώνει αρχεία συστήματος, όπως για παράδειγμα οι αυτόματες ενημερώσεις ή ένα άλλο Synaptic.
Παράδειγμα εγκατάστασης εφαρμογών: TuxMath, TuxPaint
Αφού ανοίξει η εφαρμογή, θα εμφανιστεί ένας διάλογος “Γρήγορη εισαγωγή” με πληροφορίες για την οργάνωση των πακέτων. Κλείστε τον και στη συνέχεια πατήστε κλικ στο εσωτερικό της λίστας με τα προγράμματα και γράψτε “tuxm” (εντός της λίστας, το κουτί πληκτρολόγησης που φαίνεται στην εικόνα θα εμφανιστεί αφού πατήσετε κάποια γράμματα), ώστε να γίνει αναζήτηση για προγράμματα που ξεκινάνε από “tuxm”: 
Εναλλακτικά σε άλλες περιπτώσεις μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το quick search ή το κουμπί αναζήτησης. Έτσι επιλέχθηκε το πρόγραμμα tuxmath. Με διπλό κλικ στο κουτάκι αριστερά του θα εμφανιστεί ένα βέλος, το οποίο σημαίνει ότι σημειώθηκε για εγκατάσταση. Πιθανώς να εμφανιστεί ένας διάλογος με επιπρόσθετα προγράμματα (εξαρτήσεις) που είναι αναγκαίο να εγκατασταθούν ώστε να λειτουργήσει το επιλεγμένο πρόγραμμα. Εάν το κουτάκι είναι πράσινο, όπως στο tuxpaint στην εικόνα, σημαίνει ότι το πρόγραμμα έχει ήδη εγκασταθεί. Απεγκατάσταση ενός προγράμματος μπορεί να γίνει από το μενού Πακέτο ▸ Σημείωση για απομάκρυνση. Αφού σημειώσετε τα επιθυμητά πακέτα για εγκατάσταση ή απομάκρυνση, πατήστε το κουμπί Εφαρμογή για να εκτελεστούν οι σχετικές ενέργειες.
Εναλλακτικό εργαλείο προσθαφαίρεσης εφαρμογών
Στο μενού Εφαρμογές ▸ Προσθαφαίρεση υπάρχει ένα εναλλακτικό εργαλείο για την προσθαφαίρεση εφαρμογών, το οποίο εμφανίζει λιγότερες εφαρμογές (θεωρητικά τις πιο ενδιαφέρουσες), με μια στήλη για προβολή της δημοτικότητάς τους, και κάποια εικονίδια (καρδιά και πατούσα στη συνημμένη εικόνα) για την προβολή πληροφοριών όπως αν παρέχονται ενημερώσεις, αν διατίθεται για Gnome ή KDE κ.α. 
Πιθανώς να φανεί χρήσιμο σε ορισμένες περιπτώσεις που γίνεται αναζήτηση για κάποια εφαρμογή. Δεν θα χρησιμοποιηθεί όμως στον παρόντα οδηγό επειδή το Synaptic που προαναφέρθηκε έχει περισσότερες δυνατότητες.
Βοήθεια και Υποστήριξη
Μια σημαντικότατη πηγή τεκμηρίωσης είναι και η ενσωματωμένη βοήθεια του λειτουργικού. Μπορείτε να την ανοίξετε είτε από το μενού Σύστημα ▸ Βοήθεια και Υπο-στήριξη, είτε από το εικονίδιο που δείχνει το ποντίκι της εικόνας. 
Μην υποτιμάτε την ενσωματωμένη βοήθεια, έχει πολλούς χρήσιμους οδηγούς. Για παράδειγμα, επιλέγοντας Προχωρημένα Θέματα ▸ Εγκατάσταση εφαρμογών εξυπηρετητή, βλέπουμε πολλές σελίδες με οδηγίες για την εγκατάσταση LDAP, Samba, Firewall, Apache, PHP, Squid, MySQL, FTP, Mail server κα.
Προσθήκη νέων χρηστών
Ας δούμε ένα παράδειγμα όπου θα χρειαστείτε τη βοήθεια. Πατήστε Alt+F2 ώστε να ανοίξει ο διάλογος εκτέλεσης εφαρμογών και συμπληρώστε:
yelp ghelp:users-admin
Θα εμφανιστεί η βοήθεια για την εφαρμογή διαχείρισης χρηστών. Επειδή το κομμάτι αυτό της βοήθειας είναι εξελληνισμένο, δε χρειάζεται να επαναληφθούν οι οδηγίες και στο παρόν εγχειρίδιο. Ένα σημείο που δεν αναφέρεται στη βοήθεια για την εφαρμογή διαχείρισης χρηστών είναι το εξής: από την έκδοση 8.10 του Ubuntu και μετέπειτα, είναι δυνατή η εκτέλεσή της και από το μενού γρήγορης εναλλαγής χρηστών όπως φαίνεται στην εικόνα δεξιά, δηλαδή από το μενού που εμφανίζεται κάνοντας δεξί κλικ στο όνομα χρήστη. Να σημειωθεί επίσης ότι στο Ubuntu δε ζητείται απευθείας ο κωδικός πρόσβασης όπως αναφέρεται στη βοήθεια του Gnome, αλλά μόνο όταν πατηθεί το κουμπί Ξεκλείδωμα της εφαρμογής διαχείρισης χρηστών. 